Wandel langs geschiedenis in het Meetjesland

Ging het in de les geschiedenis vooral over Brugge en Gent in het hoofdstuk ‘De middeleeuwen’? Daar komt nu verandering in. Wie voor de Maldegems Middelburg wanderoute aankomt in Middelburg, voelt de laatmiddeleeuwse geschiedenis in elke steen. Wandel lang genoeg door het dorp om haar rijke verleden te herkennen: van de vijftiende-eeuwse parochiekerk tot de restanten van het kasteel dat ooit het dorp domineerde. Je begrijpt meteen waarom Pieter Bladelin hier ooit als Bruggeling z’n kasteel neerpootte. Ja, uit strategische overwegingen, maar waarschijnlijk ook vanwege de imposante natuur rond het dorp. 

Je wandeling brengt je langs indrukwekkende Vlaamse kunstgeschiedenis en glinsterende kreken waar de tijd sinds de middeleeuwen stil bleef staan. Je flirt met de grens tussen België en Nederland, gaat op zoek naar een Verloren Kreek en volgt de oude tramsporen - wie weet eindig je net als vroeger wel in Gent. Gelukkig word je op tijd teruggebracht naar je route, om te eindigen bij het Convent Santa Clara. Want koffie en zelfgebakken taart, dat blijft iets van alle tijden. 

Begonnen in de middeleeuwen en sindsdien niet meer weg te denken uit onze Vlaamse geschiedenis: kerken, kapelletjes, kruisen en kloosters. Tja, wie wandelt langs Vlaamse wegen komt gegarandeerd kapelletjes tegen. Ja, ook tijdens de wandeling rond het plein van Kaprijke. De gotische toren van de Onze-Lieve-Vrouw Hemelvaartkerk werpt haar schaduw over het plein, de trappen van het gemeentehuis nodigen uit tot vijf minuten bezinning. 

Dat gemeentehuis mocht je in de middeleeuwen trouwens ‘Stadhuis’ noemen. Nu mag Kaprijke misschien een rustig kabbelend dorp zijn, ooit had het stadsrechten. Die had het te danken aan de bloeiende lakennijverheid. Let maar op de gigantische omvang van dit plein: die was nodig om lakens te wassen, te drogen en te bleken. 

En die kapelletjes? Ook aanwezig: de Kleemkapel is het resultaat van een mysterieus beeldje van Onze-Lieve-Vrouw, gevonden midden in een Meetjeslands veld. Vergaap je vlak voor terugkomst nog aan het Rijsselhof, een laat middeleeuwse hoeve site mét gracht, om weer te eindigen op een terras rond het grootste groene plein van Oost-Vlaanderen. 

Het bleef lang stil in het Meetjesland. Tot tijdens de Eerste Wereldoorlog de grens tussen neutraal Nederland en bezet België het toneel wordt van smokkel, vluchten en verzet. De Meetjeslandse Dodendraad wandelroute gaat over dodelijke grensversperringen en een vissershaven temidden de polders: dit is de verdwenen geschiedenis van de streek rond Boekhoute. 

Wandel langs de Dodendraad en voel hoe deze Duitse elektrische versperring dorpen, gezinnen en de streek in twee spleet - met alle gevolgen van dien. De Dodendraad staat symbool voor een periode van verzet en hoop. Verbaas je en passant ook over de Bouchauterhaven: een haven voor vissers zonder zee. In het bezoekerscentrum leer je over het verzetsverleden van het dorp, sterke vrouwen en geheime tunnels. Wandel langs kunstwerken die slachtoffers herdenken en over dijken die de polders overzien - nog steeds bezaaid met bunkers. Tastbaarder wordt geschiedenis niet: hier wandel je er middenin. 

Tijdens de wandelroute rondje Ursel waan je je meer in de lucht dan op de grond. Deze route vertelt je het verhaal van luchthavens en piloten. Net buiten het dorp wandel je door het sfeervolle Keigatbos, langs het veldkruis - een herkenningsplek voor tal van wandelaars die je voorgingen - en de Yeatman-site. Kom even tot rust op dit bankje ter nagedachtenis van de Britse piloot die hier bij een crash om het leven kwam. 

Meer vlieggeschiedenis vind je even verder, aan het vliegveld van Ursel. Tijdens de Koude Oorlog deed dit nog dienst als reservevliegveld voor de NAVO, tegenwoordig stijgen hier enkel nog de vliegtuigen van de vliegclub op. Maar de grootste geschiedenis vind je misschien toch in de kleinste hoekjes. 

Zoals het speeltuintje achter de kerk van Ursel. Daar vind je een beeld van Pierlala, de folkloristische held die iedereen voor de gek hield, en een replica van Kamielke, de tram die dwars door het dorp bolderde vanuit Gent. Jij daarentegen boldert gewoon naar Bar Boudoir, voor koffie, cake en een klapke achteraf. 

Terwijl we kunstwerken bewaren in musea en verhalen neerschrijven in boeken, vergeten we soms dat het mooiste en indrukwekkendste bewijs van onze lange geschiedenis gewoon aan onze achterdeur ligt. Het landschap is het levende bewijs van eeuwen geschiedenis. Nergens in het Meetjesland zie je dat zo mooi als in de Oude Kalevallei. De Oude Kalevallei wandelroute (lus 2) begint aan de kastelen in Vinderhoute – de statige overblijfsels van het rijke verleden. Terwijl het zicht op de Van Vlaenderensmolen ons hetzelfde doet zien als de inwoners honderd jaar geleden. 

Achter de molen meandert de Oude Kale: jouw gids door de Vallei van de Oude Kale. Jij ziet misschien vooral een prachtig gebied met meersen, sloten, knotwilgen en bloemen; de geschiedenisliefhebber ziet een waterloop die ooit stevige concurrentie vormde voor de Leie. De meersen evolueerden met de tijd van hooiland naar weiland, de ideale plek voor vogels - en dus ook voor vogelkijkhutten. Het landschap vertelt een lang verhaal over waterbeheer, landbouw en hoe mensen wonen in en met de natuur. 

Soms is wat je vandaag ziet helemaal niet meer wat het ooit was, en soms is het landschap geen haar veranderd. Maar dat hier geschiedenis vloeit, voel je overal.